घरकुल जागा खरेदीसाठी मिळणार १ लाख रुपयांचे अनुदान! जाणून घ्या संपूर्ण योजना

पंडित दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अनुदान योजना भूमिहीन लाभार्थ्यांना एक लाख रुपये मदत ग्रामीण भागातील अनेक लाभार्थ्यांना घरकुल योजनेअंतर्गत घर बांधण्यासाठी अनुदान मंजूर झाले आहे, पण घर बांधण्यासाठी स्वतःची जागाच उपलब्ध नाही. अशा भूमिहीन लाभार्थ्यांसाठी पंडित दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अनुदान योजना आणली गेली आहे. या योजनेअंतर्गत जागा खरेदी करण्यासाठी एक लाख रुपयांपर्यंत अर्थसाहाय्य दिले जाते. या लेखात ही योजना कोणासाठी आहे, किती अनुदान मिळते, जागेची किंमत जास्त असल्यास काय करायचे, मुद्रांक शुल्क आणि मोजणी शुल्कात काय सवलत मिळते, किती क्षेत्रफळाची जागा घेता येते आणि कोणती कागदपत्रे लागतात हे सगळे सविस्तर सांगणार आहोत.

ही योजना का आणली गेली मूळ समस्या काय होती?

प्रधानमंत्री आवास योजना, रमाई आवास योजना, शबरी आवास योजना आणि आदिम आवास योजना यांसारख्या अनेक योजनांअंतर्गत ग्रामीण भागातील नागरिकांना घरकुल बांधण्यासाठी अनुदान दिले जाते. पण यातील एक मोठी समस्या समोर आली काही पात्र लाभार्थ्यांना घरकुल बांधण्यासाठी अनुदान मंजूर झाले होते, पण त्यांच्याकडे घर बांधण्यासाठी स्वतःची जागाच नव्हती. म्हणजे पैसे आले होते पण जागा नसल्यामुळे घर बांधताच येत नव्हते. ही विचित्र पण गंभीर समस्या लक्षात घेऊन शासनाने एक वेगळी आणि विशेष योजना आणली पंडित दीनदयाळ उपाध्याय घरकुल जागा खरेदी अनुदान योजना. या योजनेचा उद्देश भूमिहीन घरकुल लाभार्थ्यांना जागा खरेदी करण्यासाठी आर्थिक मदत करणे आहे.

या योजनेत किती अनुदान मिळते?

या योजनेअंतर्गत घरकुलासाठी पात्र झालेल्या पण जागा नसलेल्या लाभार्थ्यांना जागा खरेदी करण्यासाठी एक लाख रुपयांचे अर्थसाहाय्य दिले जाते. हे अनुदान थेट जागा खरेदीसाठी वापरले जाते म्हणजे लाभार्थ्याने जागा निवडल्यावर हे पैसे त्या जागेच्या किंमतीसाठी वापरले जातात.

जागेची किंमत एक लाखापेक्षा जास्त असल्यास काय करायचे?

ही एक महत्त्वाची आणि स्पष्ट अट आहे. जर निवडलेल्या जागेची किंमत एक लाख रुपयांपेक्षा जास्त असेल, तर त्या अतिरिक्त रकमेचा भार लाभार्थ्याला स्वतः उचलावा लागतो. उदाहरणार्थ, जर एक गुंठा जागेची किंमत दोन लाख रुपये असेल, तर त्यातील एक लाख रुपये शासन देणार आणि उरलेली एक लाख रुपयांची रक्कम लाभार्थ्याला स्वतःच्या खिशातून भरावी लागणार. म्हणजे शासनाचे अनुदान कमाल एक लाख रुपयांपर्यंतच मर्यादित आहे त्यापेक्षा जास्त खर्च असल्यास उर्वरित रक्कम लाभार्थ्यानेच भरायची आहे.

भूमिहीन लाभार्थ्यांना कोणत्या अतिरिक्त सवलती मिळतात?

या योजनेत भूमिहीन लाभार्थ्यांसाठी आणखी काही आर्थिक सवलती दिल्या आहेत. जागा खरेदी करताना सामान्यपणे मुद्रांक शुल्क (Stamp Duty) भरावे लागते पण भूमिहीन लाभार्थ्यांसाठी हे शुल्क फक्त 1,000 रुपये इतके निश्चित करण्यात आले आहे, जे सामान्य दरापेक्षा खूप कमी आहे. याशिवाय जागेच्या मोजणीसाठी लागणाऱ्या मोजणी शुल्कातही 50% सवलत दिली जाते. या दोन्ही सवलतींमुळे जागा खरेदीचा एकूण खर्च आणखी कमी होतो आणि भूमिहीन लाभार्थ्यांना मोठा आर्थिक दिलासा मिळतो.

किती क्षेत्रफळाची जागा खरेदी करता येते?

या योजनेअंतर्गत लाभार्थ्याला घरकुलासाठी 500 चौरस फुटांपर्यंत जागा खरेदी करता येते. म्हणजे एका लाख रुपयांच्या अनुदानातून जास्तीत जास्त 500 चौरस फूट जागा घेण्याची मर्यादा ठेवण्यात आली आहे. ही मर्यादा एका साध्या घरकुलासाठी पुरेशी आहे घराचा पाया, अंगण आणि आवश्यक मोकळी जागा यासाठी हे क्षेत्रफळ योग्य आहे.

जागेची किंमत कशी निश्चित केली जाते?

लाभार्थ्याने जागा निवडल्यानंतर त्या जागेचे हस्तांतरण योग्य पद्धतीने व्हायचे असते. यासाठी जागेची प्रचलित बाजारभावानुसार किंमत निश्चित केली जाते. ही किंमत निश्चित करताना संबंधित शासकीय यंत्रणा जागेचे मूल्यांकन करते आणि त्यानुसार पुढची प्रक्रिया होते. किंमत निश्चित झाल्यावरच जागा खरेदीची आणि अनुदान वितरणाची प्रक्रिया पुढे सरकते.

कोणती कागदपत्रे लागतात?

या योजनेसाठी अर्ज करताना अनेक महत्त्वाची कागदपत्रे लागतात. सर्वप्रथम आधार कार्ड ओळखीचा मुख्य पुरावा. रेशन कार्ड कुटुंबाची नोंद दाखवण्यासाठी. रहिवासी दाखला स्थानिक रहिवासी असल्याचा पुरावा. उत्पन्नाचा दाखला आर्थिक स्थिती दाखवण्यासाठी. जातीचा दाखला संबंधित प्रवर्गातील असल्याचे प्रमाण. याशिवाय घरकुल मंजूर झाल्याचा पुरावा द्यावा लागतो म्हणजे तुम्हाला घरकुल योजनेअंतर्गत घर बांधण्यासाठी अनुदान मंजूर झाले आहे हे सिद्ध करणारे कागदपत्र.

भूमिहीन असल्याचा दाखला आणि जागा मालकाचे संमतीपत्र का आवश्यक आहे?

एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्यायची आहे ही योजना फक्त त्यांच्यासाठी आहे ज्यांच्याकडे घरकुल मंजूर आहे पण जागाच नाही. म्हणजे घरकुल आधी मंजूर व्हायला हवे, मग जागा खरेदीसाठी हे अनुदान वापरायचे आहे आधी जागा घ्यायची आणि नंतर घरकुल मंजूर करून घ्यायची अशी पद्धत नाही. यासाठी भूमिहीन असल्याचा दाखला आवश्यक आहे म्हणजे तुमच्याकडे स्वतःची जागा नाही हे सिद्ध करणारे प्रमाणपत्र. याशिवाय जर तुम्ही कोणाकडून जागा खरेदी करत असाल तर त्या जागा मालकाचे संमतीपत्र देखील द्यावे लागते म्हणजे जागा मालक ती जागा विकण्यास तयार आहे हे लिखित स्वरूपात द्यावे लागते.

या योजनेचा लाभ कोणाला मिळतो?

ही योजना विशेषतः अशा कुटुंबांसाठी आहे जी घरकुल योजनेसाठी (PM आवास योजना, रमाई आवास योजना, शबरी आवास योजना, आदिम आवास योजना इत्यादी) पात्र ठरली आहेत आणि त्यांना घर बांधण्यासाठी अनुदान मंजूर झाले आहे पण त्यांच्याकडे घर बांधण्यासाठी स्वतःची जागा नाही. अशा भूमिहीन पण घरकुल पात्र कुटुंबांसाठी ही योजना अत्यंत उपयुक्त आहे, कारण यामुळे त्यांना जागा खरेदी करण्याचा मार्ग सुकर होतो आणि घरकुलाचे स्वप्न साकार होण्यास मदत मिळते.

लाभार्थ्यांनी आत्ता काय करायला हवे?

ज्या कुटुंबांना घरकुल मंजूर झाले आहे पण जागा नाही, त्यांनी सर्वप्रथम आपल्याकडे घरकुल मंजुरीचा पुरावा आहे का ते तपासावे. यानंतर भूमिहीन असल्याचा दाखला काढून घ्यावा. आधार कार्ड, रेशन कार्ड, रहिवासी दाखला, उत्पन्नाचा दाखला आणि जातीचा दाखला ही सगळी कागदपत्रे तयार ठेवावीत. जागा निवडताना 500 चौरस फुटांच्या मर्यादेत आणि शक्य असल्यास एक लाख रुपयांच्या आत किंमत असलेली जागा शोधावी जेणेकरून अतिरिक्त रक्कम स्वतःच्या खिशातून भरण्याची गरज पडणार नाही. जागा मालकाशी बोलणी करून त्यांचे संमतीपत्र आधीच तयार करून घ्यावे.

जागेची किंमत आधीच जाणून घेणे का महत्त्वाचे आहे?

जागा निवडण्यापूर्वी त्या परिसरातील जागेचा बाजारभाव समजून घेणे फायद्याचे आहे. जर एक लाख रुपयांच्या आत जागा मिळाली तर लाभार्थ्याला स्वतःहून काहीही भरावे लागणार नाही. पण जर जागेची किंमत जास्त असेल तर त्या फरकाची रक्कम स्वतः भरावी लागेल हे आधीच लक्षात घेऊन आर्थिक नियोजन करणे आवश्यक आहे. यामुळे नंतर अचानक पैशांची अडचण येणार नाही.

थोडक्यात या योजनेचे महत्त्वाचे मुद्दे

घरकुल मंजूर झालेल्या पण जागा नसलेल्या भूमिहीन लाभार्थ्यांना जागा खरेदीसाठी एक लाख रुपयांपर्यंत अनुदान मिळते. जागेची किंमत जास्त असल्यास उर्वरित रक्कम लाभार्थ्याला भरावी लागते. मुद्रांक शुल्क फक्त 1,000 रुपये आणि मोजणी शुल्कात 50% सवलत मिळते. 500 चौरस फुटांपर्यंत जागा खरेदी करता येते. आधार कार्ड, रेशन कार्ड, रहिवासी दाखला, उत्पन्न दाखला, जातीचा दाखला, घरकुल मंजुरीचा पुरावा, भूमिहीन असल्याचा दाखला आणि जागा मालकाचे संमतीपत्र ही कागदपत्रे आवश्यक आहेत. ज्यांना घरकुल मंजूर आहे पण जागा नाही, त्यांनी या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी लगेच आवश्यक कागदपत्रे तयार करावीत आणि स्थानिक ग्रामपंचायत किंवा संबंधित कार्यालयाशी संपर्क साधावा.

प्रश्नोत्तर (Q&A) – घरकुल जागा खरेदी अनुदान योजना

प्रश्न 1: घरकुल जागा खरेदी अनुदान योजना काय आहे?
उत्तर: घरकुल मंजूर झालेले पण स्वतःची जागा नसलेल्या भूमिहीन लाभार्थ्यांसाठी शासनाने ही योजना सुरू केली आहे. या योजनेत जागा खरेदी करण्यासाठी आर्थिक मदत दिली जाते.

प्रश्न 2: या योजनेत किती रुपयांचे अनुदान मिळते?
उत्तर: पात्र लाभार्थ्यांना घरकुलासाठी जागा खरेदी करण्यासाठी जास्तीत जास्त १ लाख रुपयांपर्यंत अनुदान दिले जाते.

प्रश्न 3: कोणाला या योजनेचा लाभ मिळू शकतो?
उत्तर: ज्या नागरिकांचे घरकुल मंजूर झाले आहे आणि ज्यांच्याकडे घर बांधण्यासाठी स्वतःची जागा नाही, अशा भूमिहीन लाभार्थ्यांना या योजनेचा लाभ मिळू शकतो.

प्रश्न 4: घरकुल मंजूर नसल्यास जागेसाठी अनुदान मिळेल का?
उत्तर: नाही. या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी आधी घरकुल मंजूर असणे आवश्यक आहे. घरकुल मंजुरीचा पुरावा सादर करावा लागतो.

प्रश्न 5: किती क्षेत्रफळाची जागा खरेदी करता येते?
उत्तर: या योजनेअंतर्गत लाभार्थी घरकुलासाठी ५०० चौरस फुटांपर्यंत जागा खरेदी करू शकतात.

प्रश्न 6: जागेची किंमत एक लाखापेक्षा जास्त असल्यास काय होईल?
उत्तर: शासन फक्त १ लाख रुपयांपर्यंत मदत करेल. त्यापेक्षा जास्त असलेली रक्कम लाभार्थ्याला स्वतः भरावी लागेल.

प्रश्न 7: या योजनेसाठी कोणती कागदपत्रे लागतात?
उत्तर:

• आधार कार्ड
• रेशन कार्ड
• रहिवासी दाखला
• उत्पन्न दाखला
• जातीचा दाखला
• घरकुल मंजुरीचा पुरावा
• भूमिहीन असल्याचा दाखला
• जागा मालकाचे संमतीपत्र

प्रश्न 8: भूमिहीन असल्याचा दाखला का आवश्यक आहे?
उत्तर: लाभार्थ्याकडे स्वतःची जागा उपलब्ध नाही हे सिद्ध करण्यासाठी भूमिहीन प्रमाणपत्र आवश्यक असते.

प्रश्न 9: जागा खरेदी करताना काही सवलत मिळते का?
उत्तर: होय. भूमिहीन लाभार्थ्यांना मुद्रांक शुल्क आणि मोजणी शुल्कामध्ये काही सवलती मिळू शकतात.

प्रश्न 10: जागा कोणत्याही व्यक्तीकडून खरेदी करता येते का?
उत्तर: जागा कायदेशीररित्या योग्य असणे आवश्यक आहे. जागेची मालकी, कागदपत्रे आणि हस्तांतरण प्रक्रिया तपासली जाते.

प्रश्न 11: घरकुलचे पैसे आले आहेत पण जागा नाही, तर काय करावे?
उत्तर: अशा परिस्थितीत पात्र लाभार्थी घरकुल जागा खरेदी अनुदान योजनेचा लाभ घेऊ शकतात.