फिजिकल व्हेरिफिकेशन, फॉर्म प्रक्रिया आणि पात्रता – सविस्तर मार्गदर्शनपीएम किसान सन्मान निधी योजनेबाबत सध्या सुरू असलेल्या मोठ्या अपडेटची सविस्तर माहिती पाहणार आहोत. गेल्या काही वर्षांपासून लाभार्थ्यांची संख्या का कमी होत आहे, शेतकऱ्यांचे नाव यादीतून का कापले जात आहे, फिजिकल व्हेरिफिकेशन म्हणजे नेमके काय आहे, हा फॉर्म कुठून मिळतो, तो कसा भरायचा, कोण पात्र आहे आणि कोण अपात्र आहे, तसेच कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत याबाबतची सर्व माहिती सोप्या मराठी भाषेत समजून घेणार आहोत.
पीएम किसान योजनेतील लाभार्थी संख्या का घटत आहे?
गेल्या दोन ते तीन वर्षांपासून पीएम किसान सन्मान निधी योजनेतील हप्ते घेणाऱ्या शेतकऱ्यांची संख्या हळूहळू कमी होताना दिसत आहे. अनेक शेतकऱ्यांच्या खात्यात आधी पैसे येत होते, मात्र आता अचानक हप्ता थांबलेला आहे किंवा नाव यादीतून काढले गेले आहे. यामागे मुख्य कारण म्हणजे योजनेत अपात्र असलेले लाभार्थी, एकाच कुटुंबातील एकापेक्षा जास्त लोक लाभ घेत असणे, जमीन विकूनही लाभ घेणे, मयत लाभार्थ्यांची नावे अजूनही यादीत असणे आणि डुप्लिकेट नावे. या सगळ्या चुका दूर करण्यासाठी केंद्र शासनाने शेतकऱ्यांचे फिजिकल व्हेरिफिकेशन करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
फिजिकल व्हेरिफिकेशन म्हणजे काय आणि ते का गरजेचे आहे?
फिजिकल व्हेरिफिकेशन म्हणजे शेतकऱ्यांची माहिती प्रत्यक्ष कागदपत्रांच्या आधारे तपासणे. यामध्ये शेतकऱ्याचे नाव, जमीन नोंदी, कुटुंबातील सदस्य, आधार क्रमांक, फार्मर आयडी आणि इतर पात्रतेची तपासणी केली जाते. सरकारला खात्री करून घ्यायची आहे की पीएम किसान योजनेचा लाभ फक्त खऱ्या आणि पात्र शेतकऱ्यांनाच मिळतो आहे. त्यामुळे प्रत्येक संशयित किंवा तपासणी यादीतील शेतकऱ्याने हा फॉर्म भरून देणे अत्यंत आवश्यक आहे. जर कोणीही ही प्रक्रिया पूर्ण केली नाही, तर त्याचे नाव योजनेतून कायमचे कापले जाऊ शकते.
फॉर्म कुठून घ्यायचा आणि कोणाकडे जमा करायचा?
हा फिजिकल व्हेरिफिकेशनचा फॉर्म कोणत्याही खासगी व्यक्तीकडून किंवा इंटरनेटवरून डाऊनलोड करायचा नाही. हा फॉर्म अधिकृतपणे गाव पातळीवरील कृषी सहाय्यक, तालुका पातळीवरील कृषी पर्यवेक्षक किंवा तालुका कृषी अधिकारी यांच्याकडे उपलब्ध असतो. शेतकऱ्यांनी थेट या अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधून फॉर्म घ्यावा. फॉर्म भरून झाल्यानंतर, आवश्यक कागदपत्रांसह तो याच अधिकाऱ्यांकडे जमा करायचा आहे.
फॉर्ममध्ये भरायची संपूर्ण माहिती
या फॉर्ममध्ये शेतकऱ्याची सविस्तर माहिती भरावी लागते. यामध्ये प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी योजना – केंद्र शासन असा उल्लेख असतो. त्यानंतर शेतकऱ्याचे पूर्ण नाव, गावाचे नाव, गट क्रमांक, तालुका, आधार क्रमांक, मोबाईल क्रमांक आणि फार्मर आयडी नंबर भरावा लागतो. फार्मर आयडी हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. ज्यांनी अद्याप फार्मर आयडी काढलेला नसेल, त्यांनी तो तात्काळ काढून घ्यावा, कारण फार्मर आयडीशिवाय फॉर्म अपूर्ण मानला जाऊ शकतो.
कुटुंबाची व्याख्या आणि एकाच लाभाची अट
फॉर्ममध्ये कुटुंबाची माहिती विचारली जाते. पीएम किसान योजनेनुसार कुटुंब म्हणजे पती, पत्नी आणि 18 वर्षांखालील मुले. या कुटुंबातून फक्त एकाच व्यक्तीला योजनेचा लाभ मिळतो. जर पती आणि पत्नी दोघांच्या नावावर जमीन असेल, तरीसुद्धा एकालाच लाभ दिला जातो. जर तपासणीमध्ये असे आढळले की एकाच कुटुंबातील एकापेक्षा जास्त सदस्य लाभ घेत आहेत, तर त्यातील अतिरिक्त नावे कट केली जातात.
फॉर्ममधील 10 अटी आणि टिकमार्क प्रक्रिया
या फॉर्ममध्ये एकूण 10 महत्त्वाचे मुद्दे दिलेले असतात आणि प्रत्येक मुद्द्यासमोर होय किंवा नाही असा टिकमार्क करावा लागतो. यामध्ये 1 फेब्रुवारी 2019 पूर्वी जमीन धारण केलेली आहे का, 2019 नंतर फेरफार झाला आहे का, लाभार्थी आजी-माजी मंत्री, खासदार, आमदार, महापौर, नगराध्यक्ष किंवा जिल्हा परिषद सदस्य आहे का, सेवेतील किंवा निवृत्त शासकीय अधिकारी किंवा कर्मचारी आहे का, मागील पाच वर्षांत दोन वेळा इन्कम टॅक्स भरलेला आहे का, निवृत्ती वेतन 10 हजार रुपयांपेक्षा जास्त आहे का, तसेच लाभार्थी डॉक्टर, वकील, अभियंता, चार्टर्ड अकाउंटंट, आर्किटेक्ट यांसारख्या नोंदणीकृत व्यावसायिकांपैकी आहे का, याची तपासणी केली जाते. याशिवाय पीएम किसानचा लाभ सुरू असताना लाभार्थी मयत आहे का, हाही मुद्दा तपासला जातो.
आवश्यक कागदपत्रे आणि फेरफार अट
फॉर्मसोबत काही महत्त्वाची कागदपत्रे जोडणे बंधनकारक आहे. यामध्ये पती, पत्नी आणि 18 वर्षांखालील मुलांचे आधार कार्ड, जमिनीचा 7/12 उतारा आणि 1 फेब्रुवारी 2019 पूर्वी झालेल्या फेरफारचा पुरावा आवश्यक आहे. जर 1 फेब्रुवारी 2019 नंतर जमीन फेरफार झालेला असेल, तर अशा शेतकऱ्याला पीएम किसान सन्मान निधी योजनेचा लाभ मिळत नाही.
सरकारचा उद्देश आणि शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा सल्ला
या संपूर्ण प्रक्रियेचा मुख्य उद्देश अपात्र, डुप्लिकेट आणि चुकीचे लाभार्थी वगळणे हाच आहे. जे शेतकरी खरोखर पात्र आहेत, त्यांचा लाभ सुरूच राहणार आहे. त्यामुळे कोणत्याही शेतकऱ्याने घाबरून जाण्याची गरज नाही. जर काही समजत नसेल, तर प्रत्येक गावासाठी शासनाने नेमलेल्या कृषी सहाय्यकांशी संपर्क साधावा. त्यांना यासंदर्भात सर्व माहिती असते. फॉर्म घ्या, नीट भरून घ्या आणि सांगितलेली कागदपत्रे वेळेत जमा करा. असे केल्यास तुमचा पीएम किसान सन्मान निधीचा लाभ सुरक्षित राहील.