पीएम किसान योजनेची ई-केवायसी ३० जूनपर्यंत पूर्ण करण्याचे आवाहन का करण्यात आले आहे, पेंडिंग यादीत बहुतांश मयत शेतकरी का दिसतात, ई-केवायसी कोणी करायची याबाबत गोंधळ का निर्माण झाला, फेस ऑथेंटिकेशन म्हणजे नेमके काय आणि ते कसे करायचे, केवायसी झाल्याची खात्री नसेल तर काय करायचे, आणि लाडकी बहीण योजनेतील अनुभवावरून काय शिकायला हवे हे सगळे सविस्तर आणि सोप्या भाषेत.
३० जूनची मुदत हा ड्राईव्ह नेमका कशासाठी?
पीएम किसान सन्मान निधी योजनेच्या २३ व्या हप्त्याचे वितरण पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते पश्चिम बंगालमधील तारकेश्वर येथे करण्यात आले. पण हा हप्ता मिळण्यासाठी एक महत्त्वाची अट आहे ई-केवायसी पूर्ण असणे. ज्या लाभार्थ्यांनी ई-केवायसी केलेली नाही, त्यांना हा हप्ता मिळणार नाही. यासाठी शासनाने २०२६-२७ या वर्षासाठी एक विशेष केवायसी ड्राईव्ह सुरू केला आहे. ३० जून २०२६ पर्यंत ज्या लाभार्थ्यांची केवायसी बाकी आहे त्यांनी ती पूर्ण करावी असे आवाहन करण्यात आले आहे. कृषी सहाय्यक, तालुका कृषी अधिकारी, जिल्हा कृषी अधिकारी या सगळ्या स्तरांवरून शेतकऱ्यांना ही माहिती पोहोचवली जात आहे. पेंडिंग असलेल्या शेतकऱ्यांच्या याद्याही प्रसिद्ध करण्यात आल्या आहेत, जेणेकरून कोणाची केवायसी बाकी आहे हे स्पष्ट कळावे.
पेंडिंग यादीत बहुतांश मयत शेतकरी का दिसतात?
ही एक महत्त्वाची आणि अनेकांना न समजलेली गोष्ट आहे. पेंडिंग यादीत जे शेतकरी दिसतात, त्यापैकी बहुतांश हे प्रत्यक्षात मयत शेतकरी आहेत. विचार करा एखादा शेतकरी मरण पावला, पण त्याचे नाव पीएम किसान योजनेच्या यादीतून अद्याप काढले गेले नाही. अशा शेतकऱ्याची ई-केवायसी कोण करणार? तो स्वतः करू शकत नाही कारण तो हयात नाही. त्याचे कुटुंबीयही करू शकत नाहीत कारण फेस ऑथेंटिकेशनसाठी त्याच व्यक्तीचा चेहरा लागतो. यामुळेच पेंडिंग यादी मोठी दिसते, पण त्यातील बहुतांश नावे अशी आहेत जी कधीच केवायसी पूर्ण करू शकणार नाहीत. याशिवाय काही शेतकऱ्यांनी आपली जमीन विकली आहे, त्यामुळे त्यांचा भूमी डेटा जुळत नाही आणि तेही केवायसी करू शकत नाहीत. या मयत आणि जमीन विकलेल्या शेतकऱ्यांची पडताळणी करणे हाच या वारंवार होणाऱ्या ड्राईव्हचा खरा उद्देश आहे किती लाभार्थी अजूनही जिवंत आणि पात्र आहेत हे शोधणे.
ई-केवायसी कोणी करायची हा गोंधळ का निर्माण झाला?
शेतकऱ्यांच्या मनात सर्वात मोठा प्रश्न आहे ई-केवायसी नेमकी कोणी करायची? सगळ्या शेतकऱ्यांनी करायची, की फक्त ज्यांची पेंडिंग आहे त्यांनीच करायची? हा गोंधळ वाढण्याचे एक मोठे कारण आहे. अनेक CSC केंद्रांवर आणि स्थानिक कॉम्प्युटर ऑपरेटरकडून “सरसकट सगळ्यांनी केवायसी करा” असे सांगितले जात आहे. यामुळे जे शेतकरी आधीच पात्र आहेत आणि ज्यांची केवायसी आधीच पूर्ण आहे, तेही टेन्शनमध्ये येऊन पुन्हा केवायसी करण्यासाठी धावपळ करत आहेत. यामुळे गैरसमज पसरला आहे आणि गरज नसतानाही अनेक शेतकरी काळजीत आहेत. खरे तर एक गोष्ट लक्षात ठेवायला हवी ज्यांची केवायसी आधीच यशस्वीपणे पूर्ण झाली आहे, त्यांना पुन्हा करण्याची सक्तीची गरज नाही. पण जर मनात शंका असेल, तर पुन्हा केवायसी करण्यात कोणतेही नुकसान नाही.
पुन्हा पुन्हा केवायसी केली तर काय होते?
एक महत्त्वाचा आणि उपयुक्त मुद्दा इथे समजून घेणे गरजेचे आहे. जर एखाद्या शेतकऱ्याने दिवसातून दोन वेळा किंवा त्याहून जास्त वेळा ई-केवायसी केली, तर त्यात काहीही वाईट नाही उलट ते चांगलेच आहे. केवायसी पुन्हा पुन्हा यशस्वी होणे म्हणजे तुम्ही या लाभार्थी यादीत खरोखर पात्र आहात याची पुन्हा पुन्हा खात्री होणे. यामुळे कोणतेही नुकसान होत नाही. त्यामुळे जर मनात शंका असेल की केवायसी झाली की नाही, तर पुन्हा एकदा करून पाहणे ही सुरक्षित पद्धत आहे.
फेस ऑथेंटिकेशन म्हणजे काय खरी केवायसी कशी ओळखायची?
इथे एक महत्त्वाचा तांत्रिक मुद्दा समजून घेणे आवश्यक आहे. अनेक शेतकरी पीएम किसानच्या पोर्टलवर स्टेटस तपासतात आणि तिथे “केवायसी डन” किंवा “केवायसी झालेली आहे” असे दिसते. पण हे पुरेसे नाही. खरी आणि पूर्ण केवायसी फक्त PM Kisan मोबाईल ॲप्लिकेशनद्वारे फेस ऑथेंटिकेशन केल्यावरच मानली जाते. म्हणजे पोर्टलवर जुनी माहिती दिसत असली तरी, चेहरा स्कॅन करून प्रत्यक्ष फेस केवायसी झाली नसेल, तर ती अपूर्ण आहे असे समजावे. यामुळे काही शेतकऱ्यांचा गैरसमज होतो त्यांना वाटते केवायसी झाली आहे, पण प्रत्यक्षात फेस ऑथेंटिकेशनचा टप्पा बाकी असतो.
घरबसल्या केवायसी कशी करायची?
केवायसी करण्याची सर्वात सोपी पद्धत म्हणजे घरबसल्या मोबाईलवरून करणे. यासाठी PM Kisan मोबाईल ॲप्लिकेशन Google Play Store वरून डाउनलोड करायचे. ॲप उघडल्यावर “Farmer Corner” मध्ये जायचे. तिथे “Face Authentication” हा पर्याय दिसतो. त्यावर क्लिक केल्यावर कॅमेरा उघडतो, चेहरा स्क्रीनसमोर ठेवायचा आणि ॲप आपोआप ओळख पडताळते. ही प्रक्रिया पूर्णपणे मोफत आहे यासाठी कोणताही चार्ज आकारला जात नाही, सरकारकडूनही एक रुपयाही कापला जात नाही. घरबसल्या, स्वतःच्या मोबाईलवरून, कोणत्याही खर्चाशिवाय ही प्रक्रिया पूर्ण करता येते.
यादी मिळाली नाही किंवा पोर्टलवर चेक करता येत नसेल तर?
काही शेतकऱ्यांना त्यांचे नाव पेंडिंग यादीत आहे की नाही हे शोधणे जमत नाही, किंवा पोर्टलवर स्टेटस तपासता येत नाही. अशा परिस्थितीत दोन पर्याय आहेत. पहिला म्हणजे स्वतःच्या मोबाईलवर PM Kisan ॲप डाउनलोड करून थेट फेस ऑथेंटिकेशन करणे यासाठी यादीत नाव शोधण्याची गरजच नाही, थेट केवायसी करता येते. दुसरा म्हणजे ज्यांना मोबाईलवर हे जमत नाही, त्यांनी जवळच्या CSC केंद्रावर जाऊन बायोमेट्रिक पद्धतीने केवायसी पूर्ण करून घ्यावी. तिथे मनातील सर्व शंका दूर होतील आणि केवायसी पूर्णपणे होईल याची खात्री मिळेल.
केवायसी झाल्याची खात्री नसेल तर पुन्हा करा यात काहीही चूक नाही
अनेक शेतकऱ्यांच्या मनात असुरक्षितता असते “माझी केवायसी खरंच झाली आहे का?” जर अशी शंका असेल, तर पुन्हा एकदा PM Kisan ॲपवरून फेस ऑथेंटिकेशन करून पाहावे. यात कोणतीही अडचण येत नाही आणि मनातील संशयही दूर होतो. ही प्रक्रिया वारंवार केली तरी चालते, त्यामुळे एकदा केली आणि शंका कायम असेल तर पुन्हा करायला अजिबात संकोच करू नये.
लाडकी बहीण योजनेतून शिकण्यासारखा धडा
हा मुद्दा विशेष लक्ष देण्यासारखा आहे. मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजनेतही असाच अनुभव आला होता. अनेक लाभार्थी महिलांना वाटले की त्यांची केवायसी आधीच झाली आहे, या भ्रमात त्या राहिल्या आणि प्रत्यक्षात त्यांनी केवायसी पूर्णच केली नव्हती. परिणामी त्या योजनेच्या लाभापासून वंचित राहिल्या. ही चूक पीएम किसान आणि नमो शेतकरी योजनेच्या बाबतीत होऊ नये. जर तुम्हाला खात्री नसेल की तुमची केवायसी खरोखर पूर्ण झाली आहे, तर गृहीत धरू नका. प्रत्यक्ष पडताळणी करा. PM Kisan ॲपवरून पुन्हा एकदा फेस ऑथेंटिकेशन करून निश्चिंत व्हा. हा अनुभव शिकवतो की “झाली असेल” असे गृहीत धरण्यापेक्षा प्रत्यक्ष खात्री करणे केव्हाही चांगले.
शेतकऱ्यांनी आत्ता काय करायचे?
सध्याच्या परिस्थितीत शेतकऱ्यांनी काही ठोस पावले उचलावीत. पहिले म्हणजे PM Kisan मोबाईल ॲप डाउनलोड करा आणि फेस ऑथेंटिकेशनद्वारे केवायसी करा किंवा पुन्हा करून पाहा. दुसरे म्हणजे जर ॲप वापरणे जमत नसेल तर जवळच्या CSC केंद्रावर जाऊन बायोमेट्रिक केवायसी पूर्ण करा. तिसरे म्हणजे ही प्रक्रिया पूर्णपणे मोफत आहे हे लक्षात ठेवा कोणीही पैसे मागितले तर ते चुकीचे आहे, त्यापासून सावध राहा. चौथे म्हणजे घरातील ज्येष्ठ किंवा आजारी सदस्यांना केवायसी करणे जमत नसेल तर कृषी सहाय्यक किंवा ग्रामस्तरीय अधिकाऱ्यांची मदत घ्या. आणि सर्वात महत्त्वाचे ३० जूनची मुदत चुकवू नका.
थोडक्यात काय लक्षात ठेवायचे?
पीएम किसान योजनेची ई-केवायसी ३० जून २०२६ पर्यंत पूर्ण करणे आवश्यक आहे. पेंडिंग यादीत बहुतांश मयत शेतकरी किंवा जमीन विकलेले शेतकरी आहेत, त्यामुळे सगळ्यांनी घाबरण्याचे कारण नाही. पण ज्यांची केवायसी खरोखर बाकी आहे किंवा ज्यांना खात्री नाही, त्यांनी PM Kisan ॲपवरून फेस ऑथेंटिकेशन करावे किंवा CSC केंद्रावर जावे. ही प्रक्रिया पूर्णपणे मोफत आहे आणि वारंवार केली तरी चालते. पोर्टलवर “केवायसी डन” दिसले तरी फेस ऑथेंटिकेशन प्रत्यक्ष झाले आहे याची खात्री करा. लाडकी बहीण योजनेतील अनुभवावरून शिकून, गृहीत न धरता प्रत्यक्ष पडताळणी करणे हाच शहाणपणाचा मार्ग आहे.
